Phương pháp để Biên - Phiên dịch hiệu quả-p2


Nếu chúng ta cố gắng và rèn luyện kiên nhẫn và nhất là phải có lòng đam mê. Nếu chúng ta muốn làm việc gì thì chúng ta phải có 1 lòng đam mê mới có thể thành công. Và thầy tôi – người đã truyền đạt cho lớp tôi về 3 tiêu chí này trong biên – phiên dịch cũng đã nói rằng cụm từ Impossible có nghĩa I’m possible.


Cuối cùng là chữ “Nhã”. Tiếng Anh là Elegance. Khi nói đến từ nhã thì chúng ta sẽ liên tưởng đến sự phong nhã, hay nhã nhặn. Ở đây ý nói là bản dịch của chúng ta phải có sự tao nhã, lịch sự, và nghe êm tai. Ngoài ra, nếu như nguyên tác là lủng củng thì mình cũng phải dịch ra lủng củng, tức là “Nhã” còn phải tôn trọng văn phong của tác giả. Lấy một thí dụ về điều này thực tế ở Việt Nam, trước đây dân bình dân thường hay sử dụng các từ thông tục như: người miên, heo mọi, gái điếm, đĩ đực, con ở, cầu tiêu….(có lẽ mình dùng ngôn từ hơi thô tục nhưng đây là những ngôn từ ngoài thực tế mà người ta hay dùng nên mình phải dùng thế này để làm rõ vấn đề). Nhưng dần dần thì người ta đã không còn dùng các từ nhạy cảm này nữa, mà thay vào đó là: người miên – dân tộc Khmer, heo mọi – heo rừng, gái điếm – gái bán hoa (hay “gà móng đỏ” – một cách sử dụng phép tu từ), đĩ đực – trai bao, con ở - oshin, cầu tiêu – nhà vệ sinh (hay xài từ mượn là toilet). Tuy nhiên, trong một số tài liệu học thuật vẫn còn đó những khái niệm nghe nổi da gà như cụm từ “câu què câu cụt” để chỉ lỗi văn phạm là sentence fragment.

Và sau đây là một thí dụ về sự Dịch với 3 tiêu chí Tín – Đạt – Nhã. Trong 1 bữa tiệc chiêu đãi các quý khách trong 1 nhà hàng, hay một cuộc hội họp lớn được tổ chức trong 1 hội trường, MC bước lên sân khấu và bắt đầu mở lời chào là : Ladies and gentlemen! – Trước tiên nếu ta dịch ra cho được chữ “Tín” thì sẽ dịch là “Các ông và các bà!”….Dịch đúng và sát nghĩa luôn! Tất nhiên là không sai về mặt cấu trúc và nghĩa. Nhưng nghe còn có vẻ hơi thô, chưa phù hợp với văn phong, và đặc biệt là trong 1 hội trường như thế, vậy ta phải chau chuốt lại cho có Tín – Đạt là: “Kính thưa quý bà, quý ông!”. Nghe thì hoàn toàn sát với nghĩa của nguyên tác, vừa thể hiện rõ ý của tác giả và hơn nữa là văn phong nghe hợp lý hơn. Nhưng mà, nếu dịch “ladies” là “thưa quý bà” thì bảo đảm các cô gái chưa lập gia đình thì họ sẽ bắt bẻ liền vì cớ sao người ta còn đang tuổi “thanh xuân” chưa lập gia đình, chưa chồng con gì đã kêu là “bà”???? Nếu vậy chẳng lẽ ta phải dịch là “Thưa quý cô và quý ông??????” Nghe hơi chỏi lỗ tai thiệt…nhưng nếu dịch vậy, lỡ ở dưới có mấy thằng con nít thì chắc hẳn nó sẽ giơ tay kêu lên:”Ê sao tao cũng tới tham dự mà không chào????”. Phải rồi, tại sao chào quý bà, quý ông mà con nít sao không chào? Như vậy té ra là phân biệt với con nít???? Như vậy là câu dịch trên chưa có “nhã” vì nó còn mang tính kỳ thị giữa những người với nhau (con nít, quý bà, quý cô….). Vậy ta phải dịch cho Tín – Đạt – Nhã thì dịch là “Kính thưa quý vị khán giả!” hoặc “Kính thưa các vị quan khách!” Thế đó, vừa trung thành và đúng với bản dịch, vừa thể hiện rõ ý các tác giả, vừa đúng văn phong, và lời lẽ nghe cũng lịch sử nhã nhặn.

Nhưng với thời đại công nghệ phát triển như hiện nay thì có rất nhiều công cụ hỗ trợ cho việc học của chúng ta, trong đó có Google Dịch. Tôi thử đem vài cụm từ và câu lên Google Dịch thì có kết quả như sau:
Can you swim? – Bạn có thể bơi được không?
How do you do? – Làm thể nào để bạn làm gì?
The older, the wiser – Càng lớn tuổi, là khôn ngoan
Rõ ràng là chúng ta không thể để cho máy tính làm công việc biên dịch được, có lẽ máy tính sẽ rất hữu dụng nếu chúng ta sử dụng để tra một số cụm từ, câu ngắn, đơn giản, không có ngụ ý. Nếu máy tính có thể dịch được Tín – Đạt – Nhã thì đâu ai mướn biên – phiên dịch nữa…

Thế thôi, đó là 3 tiêu chí trong biên – phiên dịch mà có lẽ chúng ta cần phải dịch sao cho có được 3 tiêu chí đó. Điều đó có lẽ không phải dễ, bình thường đối với 1 đoạn văn, 1 lời nói hay phát biểu của ngôn ngữ nước ngoài ta nghe/đọc có thể hiểu được ý được họ đang nói gì nhưng còn chuyện dịch ra thì không phải là dễ, nhưng nó không có nghĩa là chúng ta không thể làm được. Nếu chúng ta cố gắng và rèn luyện kiên nhẫn và nhất là phải có lòng đam mê. Nếu chúng ta muốn làm việc gì thì chúng ta phải có 1 lòng đam mê mới có thể thành công. Và thầy tôi – người đã truyền đạt cho lớp tôi về 3 tiêu chí này trong biên – phiên dịch cũng đã nói rằng cụm từ Impossible có nghĩa I’m possible.

(Bài viết được tham khảo và trích dẫn từ giáo trình Lý Thuyết và Thực Hành Biên Dịch. Bản quyền của thầy Tiger Đào - Đại học Cần Thơ - Tháng 01.2013)

Không có nhận xét nào :

Đăng nhận xét

Lưu ý: Chỉ thành viên của blog này mới được đăng nhận xét.